سینمای سیار در زیراب؛ فصلی از کتاب: «از لاله زار که می‌گذرم»

0

بهروز تورانی

از لاله زار که می گذرم
نوشته بهرور تورانی
لندن: اچ اند اس مدیا، 2017 / 1395

زیراب

شهریور‭ ‬بود‭. ‬هوا‭ ‬بوی‭ ‬تمشک‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬دره‭ ‬کلنیج‌کلا‭ ‬هنوز‭ ‬از‭ ‬بوی‭ ‬باروت‭ ‬و‭ ‬چهچهه‭ ‬مسلسل‭ ‬اشباع‭ ‬بود‭.‬

هنور‭ ‬از‭ ‬پایان‭ ‬جنگ‭ ‬خانمان‌سوز‭ ‬جهانی‭ ‬یک‭ ‬دهه‭ ‬هم‭ ‬نگذشته‭ ‬بود. ‬هنوز‭ ‬می‌شد‭ ‬گهگاه‭ ‬سایه‭ ‬سولدات‌های‭ ‬همسایه‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬ولایت‭ ‬ما‭ ‬ماندگار‭ ‬شده‭ ‬بودند‭ ‬روی‭ ‬تپه‌های‭ ‬مشرف‭ ‬به‭ ‬دره‭ ‬همواره‭ ‬مه‭ ‬گرفته‭ ‬زیراب‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬آورد. ‬درست‭ ‬همان‌گونه‭ ‬که‭ ‬مرحوم‭ ‬جلال‭ ‬آل‭ ‬احمد‭ ‬در‭ ‬همان‭ ‬سال‌ها‭ ‬در‭ ‬داستانی‭ ‬وصف‭ ‬کرده‭ ‬بود: ‬دره‌ای‭ ‬وهم‭ ‬انگیز‭ ‬و‭ ‬زمردین‭ ‬که‭ ‬پدر‭ ‬و‭ ‬پدر‭ ‬بزرگ‭ ‬و‭ ‬جد‭ ‬مادرم‭ ‬روزهای‭ ‬نیمه‭ ‬روشن‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬معادن‭ ‬تاریک‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬شب‭ ‬می‌رساندند‭ ‬بی‭ ‬آنکه‭ ‬در‭ ‬اعماق‭ ‬زمین‭ ‬آواز‭ ‬آن‭ ‬همه‭ ‬بلبل‭ ‬را‭ ‬روی‭ ‬شاخسارها‭ ‬بشنوند. ‬و‭ ‬احتمالا‭ ‬تازه‭ ‬خوشحال‭ ‬و‭ ‬شاکر‭ ‬هم‭ ‬بودند‭ ‬که‭ ‬برخلاف‭ ‬سال‌های‭ ‬جنگ،‭ ‬لقمه‭ ‬نانی‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬کف‭ ‬می‭ ‬آورند‭ ‬تا‭ ‬خانواده‌های‭ ‬پرجمعیت‭ ‬شان‭ ‬را‭ ‬سیر‭ ‬کنند.

‮«‬متجاسرین‮»‬‭ ‬فراری‭ ‬شده‭ ‬بودند. ‬‮«‬معادن‭ ‬ذغال‌سنگ‮»‬‭ ‬آرام‭ ‬بود‭. ‬حالا‭ ‬می‌شد‭ ‬شورلت‌ها‭ ‬و‭ ‬دوج‌های‭ ‬روسا‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬اصل‭ ‬چهار‭ ‬به‭ ‬ایران‭ ‬هدیه‭ ‬کرده‭ ‬بود،‭ ‬دید‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬جاده‌های‭ ‬خاکی‭ ‬پیچاپیچ‭ ‬می‌خرامیدند‭.‬

ژاندارم‌ها‭ ‬که‭ ‬اهالی‭ ‬سوادکوه‭ ‬به‭ ‬آنها‭ ‬‮«‬جاندار‮»‬‭ ‬یا‭ ‬‮«‬جاندارمیری‮»‬‭ ‬می‌گفتند،‭ ‬با‭ ‬دوچرخه‌های‭ ‬زنانه‭ ‬آبی‭ ‬رنگ،‭ ‬در‭ ‬حالیکه‭ ‬تفنگ‭ ‬برنو‭ ‬را‭ ‬حمایل‭ ‬کرده‭ ‬بودند،‭ ‬در‭ ‬جاده‌ها‭ ‬و‭ ‬کوره‭ ‬راه‌ها‭ ‬جولان‭ ‬می‌دادند. ‬با‭ ‬این‭ ‬حال،‭ ‬گهگاه‭ ‬هیاهویی‭ ‬هم‭ ‬می‌شد‭ ‬و‭ ‬فریاد‭ ‬‮«‬زنده‭ ‬باد،‭ ‬مرده‭ ‬باد‮»‬‭ ‬در‭ ‬دره‌های‭ ‬زمردین‭ ‬طنین‭ ‬می‌انداخت‭.‬

پدرم‭ ‬محافظه‭ ‬کار‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬من‭ ‬هنوز‭ ‬هفت‭ ‬سال‭ ‬هم‭ ‬نداشتم. ‬چیزی‭ ‬را‭ ‬برایم‭ ‬توضیح‭ ‬نمی‌داد. ‬من‭ ‬هم‭ ‬بودم‭ ‬نمی‌دادم. ‬چیزهایی‭ ‬شنیده‭ ‬بودم. ‬وجودم‭ ‬پر‭ ‬از‭ ‬پرسش‭ ‬بود. ‬مجله‌ها‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬لذت‭ ‬ورق‭ ‬می‌زدم‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬عطش‭ ‬دانستن‭ ‬تب‭ ‬می‌کردم‭.‬

شهریور‭ ‬بود. ‬هوا‭ ‬بوی‭ ‬تمشک‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬خرس‌ها‭ ‬لابلای‭ ‬درخت‌های‭ ‬خرمالو‭ ‬که‭ ‬میوه‌های‭ ‬کوچک‭ ‬شیرین‭ ‬داشتند‭ ‬و‭ ‬بوته‌های‭ ‬تودرتوی‭ ‬تمشک،‭ ‬همه‭ ‬جا‭ ‬بودند‭ ‬و‭ ‬زبان‭ ‬به‭ ‬سقف‭ ‬دهان‭ ‬می‌زدند‭ ‬و‭ ‬صدا‭ ‬می‌کردند. ‬یک‭ ‬زن‭ ‬دائی‭ ‬داشتم‭ – ‬خدا‭ ‬بیامرزد،‭ ‬خدا‭ ‬اموات‭ ‬همه‭ ‬را‭ ‬رحمت‭ ‬کند‭- ‬از‭ ‬هیچ‭ ‬چیز‭ ‬نمی‌ترسید. ‬یک‭ ‬روز‭ ‬خرس‭ ‬را‭ ‬نشانم‭ ‬داد‭.‬

غروب،‭ ‬نم‭ ‬نم‭ ‬باران‭ ‬زد‭ ‬و‭ ‬هوا‭ ‬صاف‭ ‬شد. ‬ماشین‭ ‬سینمای‭ ‬سیار‭ ‬آمد. ‬یک‭ ‬استیشن‭ ‬شورلت‭ ‬سبز‭ ‬سیر.‭ ‬و‭ ‬رفت‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬بالای‭ ‬بالای‭ ‬تپه‭ ‬ایستاد،‭ ‬نزدیک‭ ‬خانه‭ ‬رئیس‭ ‬که‭ ‬هیچکس‭ ‬نباید‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬نزدیک‭ ‬می‌شد. ‬بعد،‭ ‬با‭ ‬بلندگو‭ ‬همه‭ ‬را‭ ‬فراخواند‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬بالای‭ ‬تپه‭ ‬بروند. ‬و‭ ‬قسم‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬شب‭ ‬نورانی‭ ‬که‭ ‬سینما‭ ‬سیار‭ ‬اصل‭ ‬چهار،‭ ‬از‭ ‬رئیس‭ ‬هم‭ ‬مهم‌تر‭ ‬بود‭.‬

تا‭ ‬برسیم،‭ ‬کم‭ ‬کم‭ ‬شب‭ ‬فرا‭ ‬رسیده‭ ‬بود. ‬دویست‭ ‬نفری‭ ‬می‌شدیم. ‬مثل‭ ‬همه‭ ‬جا‭ ‬و‭ ‬همیشۀ‭ ‬مازندران‭ ‬بیشتر‭ ‬زن‌ها‭ ‬و‭ ‬بچه‌ها‭ ‬و‭ ‬کمتر‭ ‬مرد‌ها‭.‬

نورافکن‭ ‬روشن‭ ‬شد.‭ ‬آپارات‭ ‬به‭ ‬راه‭ ‬افتاد‭ ‬و‭ ‬ترنم‭ ‬دل‭ ‬انگیزش‭ ‬که‭ ‬هنوز‭ ‬در‭ ‬گوشم‭ ‬است‭ ‬زیر‭ ‬آسمان‭ ‬که‭ ‬ابرها‭ ‬در‭ ‬بلندایش‭ ‬می‌پریدند‭ ‬و‭ ‬ماه‭ ‬لابلای‭ ‬شان‭ ‬بازی‭ ‬می‌کرد،‭ ‬طنین‌انداز‭ ‬شد. ‬صدای‭ ‬شغال‌ها‭ ‬و‭ ‬پرنده‌ها‭ ‬از‭ ‬دور‭ ‬و‭ ‬نزدیک‭ ‬می‌آمد‭ ‬و‭ ‬صدای‭ ‬زن‌هایی‭ ‬که‭ ‬گاو‭ ‬یا‭ ‬ماکیان‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬صدا‭ ‬می‌زدند‭.‬

آن‭ ‬شب‭ ‬دو‭ ‬فیلم‭ ‬نمایش‭ ‬دادند: ‬اول‭ ‬‮«‬شستن‭ ‬دست‌های‭ ‬شما‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬استحمام‮»‬‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬‮«‬کِرم‭ ‬آسکاریس‮». ‬و‭ ‬قبل‭ ‬از‭ ‬هردو‭ ‬فیلم،‭ ‬تصویر‭ ‬کره‭ ‬زمین‭ ‬را‭ ‬نشان‭ ‬دادند‭ ‬که‭ ‬می‌چرخید‭ ‬و‭ ‬اختلاف‭ ‬خشکی‭ ‬و‭ ‬دریا‭ ‬برآن‭ ‬هویدا‭ ‬بود. ‬

در‭ ‬شب‌های‭ ‬دیگر،‭ ‬جبهه‭ ‬مقابل،‭ ‬فیلم‭ ‬مستندی‭ ‬را‭ ‬نشان‭ ‬می‌داد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬ثابت‭ ‬می‌شد‭ ‬هندوانه‌هایی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬کالخوزهای‭ ‬اتحاد‭ ‬جماهیر‭ ‬به‭ ‬عمل‭ ‬می‌آمد‭ ‬و‭ ‬سینما‭ ‬سیار‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬کلوزآپ‭ ‬نشان‭ ‬می‌داد،‭ ‬از‭ ‬هندوانه‌های‭ ‬آمریکا‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬لانگ‭ ‬شات‭ ‬نشان‭ ‬داده‭ ‬می‌شدند،‭ ‬بسیار‭ ‬بزرگ‌تر‭ ‬بود‭.‬

از‭ ‬هیچکدام‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬نمایش‌ها‭ ‬پاسخ‭ ‬هیچ‌یک‭ ‬از‭ ‬پرسش‌هایم‭ ‬را‭ ‬نگرفتم. ‬اما‭ ‬تماشا،‭ ‬شگفت‭ ‬بود. ‬شگفت‭ ‬انگیز. ‬جادویی‭.‬

ممکن‭ ‬است‭ ‬روزی‭ ‬پیر‭ ‬شوم‭ ‬و‭ ‬همه‭ ‬چیز‭ ‬حتی‭ ‬نام‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬فراموش‭ ‬کنم. ‬ممکن‭ ‬است. ‬اما‭ ‬هیچوقت‭ ‬بوی‭ ‬تمشک،‭ ‬صدای‭ ‬شغال‌ها‭ ‬و‭ ‬پرنده‌ها‭ ‬از‭ ‬دور‭ ‬و‭ ‬نزدیک‭ ‬و‭ ‬صدای‭ ‬زن‌ها‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬گاو‭ ‬یا‭ ‬ماکیان‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬صدا‭ ‬می‌زدند،‭ ‬از‭ ‬یاد‭ ‬نخواهم‭ ‬برد‭.‬ هیچ‌‭ ‬وقت‭ ‬آن‭ ‬ستون‭ ‬نور‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬سقف‭ ‬ماشین‭ ‬می‌آمد‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬پرده‭ ‬بر‭ ‬می‌خورد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬تمام‭ ‬طول‭ ‬و‭ ‬عرض‭ ‬و‭ ‬عمقش‭ ‬پشه‌ها‭ ‬می‌پریدند،‭ ‬از‭ ‬یاد‭ ‬نخواهم‭ ‬برد‭.‬

منظره‭ ‬آدم‌ها‭ ‬را‭ ‬نشسته‭ ‬روی‭ ‬زمین،‭ ‬بر‭ ‬چمن‭ ‬نمناک،‭ ‬آنگاه‭ ‬که‭ ‬رفته‭ ‬رفته‭ ‬همهمه‭ ‬در‭ ‬سکوتی‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬اعجاب‭ ‬در‭ ‬صدای‭ ‬قورباغه‌های‭ ‬شبخوان‭ ‬حل‭ ‬می‌شد،‭ ‬از‭ ‬خاطر‭ ‬نمی‌برم. ‬با‭ ‬آنکه‭ ‬روی‭ ‬پرده،‭ ‬شعبده،‭ ‬رنگی‭ ‬از‭ ‬دروغ‭ ‬داشت. ‬چه‭ ‬دروغ‌های‭ ‬جذابی‭!‬

مدرسه‭ ‬شش‭ ‬کلاسه‭ ‬امیرمعزى‭ ‬با‭ ‬همه‭ ‬مدرسه‌هایى‭ ‬که‭ ‬بعدها‭ ‬دیدم‭ ‬فرق‭ ‬داشت. ‬در‭ ‬کوهپایه‌هاى‭ ‬سوادکوه،‭ ‬جایى‭ ‬درست‭ ‬در‭ ‬میانه‭ ‬ى‭ ‬جنگل‭ ‬بنا‭ ‬شده‭ ‬بود. ‬روى‭ ‬یکى‭ ‬از‭ ‬تپه‌هاى‭ ‬بلند‭ ‬دره‭ ‬‮«‬زیراب‮»‬‭ ‬که‭ ‬ابرها‭ ‬به‭ ‬دامنه‭ ‬اش‭ ‬بوسه‭ ‬مى‭ ‬زدند.‭ ‬کنار‭ ‬یک‭ ‬جاده‭ ‬خاکى‭ ‬باریک‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬دور،‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬خط‭ ‬زرد‭ ‬پیچ‭ ‬در‭ ‬پیچى‭ ‬بود،‭ ‬ایستگاه‭ ‬راه‭ ‬آهن‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬عمق‭ ‬دره‭ ‬پنهان‭ ‬بود‭ ‬به‭ ‬معدن‌هاى‭ ‬ذغال‭ ‬سنگ‭ ‬که‭ ‬بالا‭ ‬و‭ ‬پایین‭ ‬مدرسه‭ ‬در‭ ‬دل‭ ‬جنگل‭ ‬قرار‭ ‬داشتند‭ ‬وصل‭ ‬مى‭ ‬کرد‭.‬

بناى‭ ‬چهارگوش‭ ‬سفید‭ ‬رنگى‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬سقف‭ ‬شیروانى‭ ‬حلبى‭ ‬داشت. ‬با‭ ‬محوطه‭ ‬کوچکى‭ ‬در‭ ‬جلوى‭ ‬ساختمان‭ ‬و‭ ‬یک‭ ‬حیاط‭ ‬بزرگ‌تر‭ ‬در‭ ‬پشت‭ ‬آن‭ ‬که‭ ‬دورش‭ ‬به‭ ‬جاى‭ ‬دیوار،‭ ‬پرتگاه‌هاى‭ ‬طبیعى‭ ‬بود. ‬هر‭ ‬کس‭ ‬یا‭ ‬هر‭ ‬چیزى‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬پرتگاه‭ ‬مى‭ ‬افتاد،‭ ‬لابه‭ ‬لاى‭ ‬شاخه‌هاى‭ ‬پر‭ ‬از‭ ‬خار‭ ‬بوته‌هاى‭ ‬تمشک‭ ‬گم‭ ‬مى‭ ‬شد. ‬ساختمان،‭ ‬در‭ ‬حاشیه‭ ‬شرقى‌اش‭ ‬در‭ ‬دیگرى‭ ‬داشت‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬پشت‭ ‬به‭ ‬کلاس‭ ‬ما‭ ‬باز‭ ‬مى‭ ‬شد. ‬به‭ ‬کلاس‭ ‬اول‭.‬

کلاس‭ ‬اول،‭ ‬دوتا‭ ‬در‭ ‬داشت.‭ ‬یکى‭ ‬همین‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬پشت‭ ‬باز‭ ‬مى‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬یکى‭ ‬هم‭ ‬درى‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬جلو‭ ‬قرار‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬راهرو‭ ‬باز‭ ‬مى‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬خیلى‭ ‬زود‭ ‬یاد‭ ‬گرفتیم‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬بگوییم‭ ‬‮«‬کریدور‮». ‬و‭ ‬ما‭ ‬که‭ ‬همیشه‭ ‬به‭ ‬صیغه‭ ‬سوم‭ ‬شخص‭ ‬جمع‭ ‬مورد‭ ‬خطاب‭ ‬قرار‭ ‬مى‭ ‬گرفتیم،‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬اولین‭ ‬چیزهایى‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬مدرسه‭ ‬آموختیم‭ ‬این‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬‮«‬در‭ ‬کریدور‭ ‬اجتماع‭ ‬نکنن‮». ‬هما‬ن‌طور‭ ‬که‭ ‬فهمیدیم‭ ‬باید‭ ‬‮«‬انضباط‭ ‬داشته‭ ‬باشن‮»‬،‭ ‬و‭ ‬‮«‬موهاشون‭ ‬کوتاه‭ ‬و‭ ‬سرهاشون‭ ‬همیشه‭ ‬پایین‭ ‬باشه‭.‬‮»‬‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬همه‭ ‬سخت‌تر‭ ‬این‌‌که‭ ‬‮«‬زنگ‭ ‬تفریح‭ ‬ندون‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬با‭ ‬هم‭ ‬حرف‭ ‬نزنن‮»‬‭.‬

صبح‌ها‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬مراسم‭ ‬طولانى‭ ‬آغاز‭ ‬مى‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬آن‭ ‬پدر‭ ‬و‭ ‬مادر‭ ‬و‭ ‬آموزگاران‭ ‬محترم‭ ‬و‭ ‬حتى‭ ‬آدم‌هاى‭ ‬خیلى‭ ‬دور‌تر‭ ‬از‭ ‬آنها‭ ‬را‭ ‬دعا‭ ‬مى‭ ‬کردیم‭ ‬و‭ ‬بلند‭ ‬آمین‭ ‬مى‭ ‬گفتیم‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬پایانش‭ ‬مثل‭ ‬سربازخانه‭ ‬پرچم‭ ‬به‭ ‬اهتزاز‭ ‬در‭ ‬مى‌آمد. ‬سرود‭ ‬هم‭ ‬مى‭ ‬خواندیم. ‬مدرسه‌اى‭ ‬که‭ ‬اسمش‭ ‬با‭ ‬رسم‭ ‬روز‭ ‬تفاوت‭ ‬داشت،‭ ‬سرودش‭ ‬هم‭ ‬متفاوت‭ ‬بود. ‬‮«‬اى‭ ‬ایران،‭ ‬اى‭ ‬مرز‭ ‬پر‭ ‬گهر‭…‬‮»‬

در‭ ‬پایان‭ ‬روز‭ ‬صف‭ ‬مى‭ ‬بستیم‭ ‬و‭ ‬مسیرى‭ ‬چند‭ ‬کیلومترى‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬حاشیه‭ ‬جاده‭ ‬جنگلى‭ ‬مى‭ ‬پیمودیم‭ ‬تا‭ ‬به‭ ‬خانه‭ ‬برسیم. ‬تا‭ ‬آخرین‭ ‬نفر،‭ ‬هرکس‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬خانه‭ ‬اش‭ ‬مى‌رسید،‭ ‬انگشت‭ ‬بلند‭ ‬مى‭ ‬کرد‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬مبصر‭ ‬صف‭ ‬اجازه‭ ‬مى‭ ‬گرفت‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬سمت‭ ‬خانه‭ ‬خود‭ ‬مى‭ ‬رفت‭.‬

شب‭ ‬کنار‭ ‬چراغ‭ ‬گردسوز‭ ‬مشق‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬حال‭ ‬درازکش‭ ‬مى‭ ‬نوشتیم‭ ‬و‭ ‬آداب‭ ‬مفصلى‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬براى‭ ‬پرهیز‭ ‬از‭ ‬افتادن‭ ‬سایه‭ ‬چیزها‭ ‬روى‭ ‬مشق‭ ‬یاد‭ ‬گرفته‭ ‬بودیم‭ ‬رعایت‭ ‬مى‌کردیم. ‬گاه‭ ‬این‭ ‬مراسم‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬شام‭ ‬خوردن‭ ‬انجام‭ ‬مى‭ ‬شد. ‬فردا‭ ‬در‭ ‬مدرسه‭ ‬وقتى‭ ‬همراه‭ ‬دخترها‭ ‬و‭ ‬پسرهایی‭ ‬که‭ ‬چهارتایی‭ ‬در‭ ‬کنار‭ ‬هم‭ ‬پشت‭ ‬یک‭ ‬میز‭ ‬می‌نشستیم‭ ‬مشق‌ها‭ ‬را‭ ‬براى‭ ‬خط‭ ‬زدن‭ ‬جلوی‭ ‬آموزگار‭ ‬پهن‭ ‬مى‭ ‬کردیم،‭ ‬از‭ ‬رنگ‭ ‬لکه‌ها‭ ‬و‭ ‬بوى‭ ‬دفتر‭ ‬مى‭ ‬دانست‭ ‬شب‭ ‬چه‭ ‬خورده‌ایم‭.‬

زنگ‭ ‬تفریح‭ ‬و‭ ‬گاهى‭ ‬سر‭ ‬کلاس،‭ ‬گنجشکى‭ ‬از‭ ‬جیب‭ ‬در‭ ‬مى‭ ‬آوردیم‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬دیگران‭ ‬نشان‭ ‬مى‌دادیم. ‬یک‭ ‬روز‭ ‬هم‭ ‬یکى‭ ‬از‭ ‬بچه‌ها‭ ‬بچه‭ ‬گربه‌اى‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬خانه‌شان‭ ‬به‭ ‬دنیا‭ ‬آمده‭ ‬بود‭ ‬در‭ ‬جیب‭ ‬گذاشته‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬مدرسه‭ ‬آورده‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬غوغایى‭ ‬به‭ ‬راه‭ ‬انداخته‭ ‬بود‭.‬

تمام‭ ‬خاطراتم‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬مدرسه‭ ‬با‭ ‬بوى‭ ‬همیشگى‭ ‬باران‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬هوا‭ ‬موج‭ ‬مى‭ ‬زد‭ ‬همراه‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬طعم‭ ‬توت‭ ‬فرنگى‌هاى‭ ‬کوچکى‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬بهار‭ ‬در‭ ‬علفزارهاى‭ ‬کنار‭ ‬راه‌ها‭ ‬در‭ ‬مى‌آمد‭ ‬و‭ ‬بوى‭ ‬بنفشه‌هاى‭ ‬ریزى‭ ‬که‭ ‬تازه‭ ‬اش‭ ‬را‭ ‬به‭ ‬یقه‭ ‬مى‭ ‬زدیم‭ ‬و‭ ‬خشک‭ ‬شده‌اش‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬مادران‭ ‬مان‭ ‬دم‭ ‬مى‭ ‬کردند،‭ ‬دواى‭ ‬هر‭ ‬دردى‭ ‬مى‭ ‬دانستیم. ‬این‭ ‬روزها‭ ‬که‭ ‬هر‭ ‬کجا هستم‭ ‬باز‭ ‬هواى‭ ‬باران‭ ‬در‭ ‬هواست،‭ ‬عطر‭ ‬آن‭ ‬بنفشه‌ها‭ ‬را‭ ‬آرزو‭ ‬دارم. ‬هرچند‭ ‬درمان‭ ‬از‭ ‬مهربانى‭ ‬مادر‭ ‬بود‭ ‬نه‭ ‬از‭ ‬عصاره‭ ‬عاقل‭ ‬فریب‭ ‬بنفشه. ‬

از‭ ‬همکلاسی‌هایم‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬مدرسه‭ ‬تنها‭ ‬یک‭ ‬نفر‭ ‬را‭ ‬آن‭ ‬هم‭ ‬چهل‭ ‬و‭ ‬چند‭ ‬سال‭ ‬بعد‭ ‬که‭ ‬براى‭ ‬تماشاى‭ ‬حال‭ ‬و‭ ‬روز‭ ‬مدرسه‭ ‬به‭ ‬آن‭ ‬بازگشته‭ ‬بودم‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬کاملا‭ ‬اتفاقى‭ ‬در‭ ‬نزدیکى‭ ‬همان‭ ‬مدرسه‭ ‬دیدم. ‬سالخورده‌تر‭ ‬از‭ ‬من‭ ‬به‭ ‬نظر‭ ‬مى‌آمد. ‬زنی‭ ‬بود‭ ‬که‭ ‬پنج‭ ‬فرزند‭ ‬داشت‭ ‬و‭ ‬هنوز‭ ‬در‭ ‬همان‭ ‬نزدیکى‭ ‬زندگى‭ ‬مى‌کرد. ‬چهار‭ ‬کلاس‭ ‬بیشتر‭ ‬درس‭ ‬نخوانده‭ ‬بود. ‬باید‭ ‬چرخ‭ ‬زندگى‭ ‬را‭ ‬مى‭ ‬چرخاند. ‬روزهاى‭ ‬مدرسه‭ ‬را‭ ‬مثل‭ ‬یاد‭ ‬عزیز‭ ‬یک‭ ‬رویاى‭ ‬شیرین‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬داشت. ‬از‭ ‬من‭ ‬و‭ ‬دیگر‭ ‬همکلاس‌ها‭ ‬طورى‭ ‬حرف‭ ‬مى‭ ‬زد‭ ‬که‭ ‬گویى‭ ‬سال‌هاست‭ ‬گم‭ ‬شده‌ایم ‬و‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬روزها‭ ‬مثل‭ ‬جواهر‭ ‬کمیابى‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬غفلت‭ ‬از‭ ‬گردن‭ ‬افتاده‭ ‬باشد. ‬حس‭ ‬و‭ ‬حسرت‭ ‬از‭ ‬دست‭ ‬دادنش‭ ‬هنوز‭ ‬در‭ ‬چشمانش‭ ‬بود‭.‬

تنها‭ ‬کلاس‭ ‬اول‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬مدرسه‭ ‬بودم. ‬در‭ ‬آن‭ ‬فضاى‭ ‬بهشتى‭ ‬یاد‭ ‬گرفتم‭ ‬که‭ ‬بخوانم‭ ‬و‭ ‬بنویسم‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬چهارچوب‭ ‬قراربگیرم. ‬سرمشقى‭ ‬که‭ ‬کم‭ ‬و‭ ‬بیش،‭ ‬راه‭ ‬زندگى‭ ‬آینده‭ ‬ام‭ ‬را‭ ‬تعیین‭ ‬کرد‭.‬

بعدها‭ ‬هرچه‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬مدرسه‭ ‬دور‭ ‬شدم،‭ ‬فضا‭ ‬کویرى‌تر،‭ ‬خشک‌تر‭ ‬و‭ ‬خشن‌تر‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬چهارچوب‌ها‭ ‬تنگتر‭ ‬شدند. ‬در‭ ‬دبستان‭ ‬امیر‭ ‬معزى‭ ‬در‭ ‬سال 1336‭ ‬‮‬‭ ‬فقط‭ ‬بچه‌هایى‭ ‬که‭ ‬واقعا‭ ‬شیطان‭ ‬بودند‭ ‬ترکه‭ ‬مى‭ ‬خوردند. ‬دیگران‭ ‬محترم‭ ‬بودند. ‬اما‭ ‬در‭ ‬مدرسه‌هاى‭ ‬بعدى‭ ‬که‭ ‬اغلب‭ ‬هم‭ ‬اسم‌هاى‭ ‬نچسب‭ ‬دور‭ ‬و‭ ‬دراز‭ ‬داشتند‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نزدیکى‭ ‬بعضى‌هاى‭ ‬شان‭ ‬حتى‭ ‬تک‭ ‬درختى‭ ‬هم‭ ‬وجود‭ ‬نداشت،‭ ‬گاه‭ ‬مى‭ ‬دیدم‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬همه‭ ‬به‭ ‬زبانى‭ ‬ناخوشایند‭ ‬حرف‭ ‬مى‌زدند‭ ‬و‭ ‬بچه‌هایى‭ ‬که‭ ‬واقعا‭ ‬شیطان‭ ‬بودند‭ ‬چنان‭ ‬کتک‭ ‬مى‭ ‬خوردند‭ ‬که‭ ‬دست‭ ‬و‭ ‬پاى‭ ‬شان‭ ‬مى‌شکست‭. ‬ما‭ ‬که‭ ‬بچه‌هاى‭ ‬آرام‌تری‭ ‬بودیم‭ ‬دل‌مان‭ ‬از‭ ‬بى‭ ‬عدالتى‭ ‬و‭ ‬خشونت‭ ‬بی‌جا‭ ‬و‭ ‬بى‭ ‬تناسب‭ ‬مى‌شکست‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬اعتمادمان‭ ‬به‭ ‬مهربانى‭ ‬انسان‭ ‬کاسته‭ ‬مى‌شد‭ ‬و‭ ‬درس‭ ‬مى‌خواندیم‭ ‬تا‭ ‬هرچه‭ ‬زودتر‭ ‬از‭ ‬محیطى‭ ‬که‭ ‬حرف‭ ‬خوش‭ ‬در‭ ‬آن‭ ‬شنیده‭ ‬نمى‭ ‬شود‭ ‬و‭ ‬جزاى‭ ‬هرشیطنت‭ ‬معصومانه‌اى‭ ‬شکستن‭ ‬استخوان‭ ‬است،‭ ‬فرار‭ ‬کنیم‭.‬

Print Friendly, PDF & Email
Share.

نظرتان را بنویسید

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: