محسن سلیمانی؛ مرگ مترجمی که داستان‌نویس تربیت می‌کرد

0

رسول آبادیان
روزنامه اعتماد

تصویری كه از محسن‌سلیمانی درذهن دارم، تصویری‌است با لبخندی همیشگی و كیفی پرازكتاب و حرف‌هایی كه همیشه برایم تازگی داشت. حرف‌های طولانی درباره داستان، ترجمه، شعر و مبانی ادبی.

سلیمانی را هرگز بیكار ندیدم. یا درحال نوشتن بود یا درحال ترجمه. ترجمه‌هایی كه به لحاظ توجه به ریشه‌های شناخت ادبیات داستانی كشور، حقی بزرگ برگردن نسل تازه نویسندگان جوان كشور دارند. یكی از كتاب‌های سلیمانی، ترجمه‌ای بود از بهترین داستان‌های نویسندگانی كه به جز چند نفر، تاآن زمان نامی از آنها نشنیده بودیم. نویسندگانی كه در مجموعه «عابرپیاده» برای اولین‌بار معرفی شدند، بعد ازآن از سوی دیگر مترجمان هم مورد توجه قرار گرفتند و شاهد انتشارآثار بیشتری بودیم كه نیاز جامعه ادبی بود. ویلیام مارچ، ریچارد رایت، ری برادبری، ویلیام سارویان، ماریو بندتی، فرانك اوكانر، استراتیس میریویلیس و پروسپر مریمه، نویسندگانی بودند كه توسط سلیمانی معرفی شدند.

یكی دیگر از فعالیت‌‌های محسن سلیمانی، تلاش برای پركردن كمبود مباحث تئوریك حوزه داستان‌نویسی با ترجمه كتاب‌هایی در این باره است. كتاب‌هایی كه سمت و سو‌های تازه‌ ازجهان نوشتن را آموزش می‌‌داد و‌ برخوردی فنی و حرفه‌ای با محافل ادبی محدود و غیر قابل نفوذ برای نویسندگان جوان ارزیابی می‌شد.

سلیمانی در پی كتاب‌سازی و انبوه‌سازی نبود و براساس ضرورت ادبی دست‌ به كار می‌شد كه شاهد مثالش ترجمه و انتشار كتابی چون«فن داستان‌نویسی» است. كتابی كه با وسواس فراوان به نیت آشنایی نسل جوان با جهان نویسندگی چند تن از نویسندگان بزرگ جهان و دور كردن حس ترس از نوشتن عرضه شد. كتابی آسان‌خوان برای همه علاقه‌مندانی كه نیم نگاهی به نوشتن داستان كوتاه داشتند.

دغدغه عمده سلیمانی، كشف و به صحنه كشاندن چهره‌های جوان در عالم نویسندگی بود. نویسندگانی كه درآن دوران خاص نه از كلاس‌های متعدد داستان‌نویسی برخوردار بودند و نه توان استفاده ازحجم بزرگ كتاب‌های داستانی را داشتند. سلیمانی را می‌توان به عنوان مترجمی نویسنده‌ساز معرفی كرد. شخصیتی كه دانش خود را درخدمت كشف تاریك و روشن‌های‌ نویسندگی برای نسلی نابرخوردار به كار گرفت و نتیجه‌اش را هم دید.
از میان بیش از هفتاد كتابی كه از این فعال فرهنگی منتشر شده، كمتر اثری یافت می‌شود كه بلافاصله پس از انتشار، به شكل دهان به دهان ازسوی خوانندگان به دیگران معرفی نشده باشد. كتاب‌هایی كه همیشه نوید‌دهنده آینده‌ای درخشان برای ادبیات داستانی بودند. كتاب «از روی دست رمان‌نویس» شامل ترجمه گفت‌وگوهایی روان و شفاف با نویسندگانی چون ارنست همینگوی، ادوارد مورگان فورستر، آلدس هاكسلی، ویلیام فاكنر و ژرژ سیمنون است. نویسند‌گانی كه به جز همینگوی در دورانی خاص، به عنوان نویسندگانی سخت‌خوان برای خوانندگان ایرانی معرفی می‌شدند. نوع‌نگاهی كه پس از انتشار این كتاب تا حد زیادی تلطیف شد و حجم فروش كتاب باعث شد كه چاپ‌های متعددی را تجربه كند.

زبان روان گفت‌وگوها و ترجمه روان‌تر آنها از سوی سلیمانی، هم كلاس درسی برای آشنایی با گفت‌وگوهای مطبوعاتی بود و هم به عمق شناخت جهان یك نویسنده درسطح جهانی كمك می‌كرد. گفت‌وگوهایی كه خبر از اتفاق‌های نو درفهم ادبی ما داشتند. گفت‌وگوهایی كه حس پیوندی‌دیگرگون را با خود یدك می‌كشیدند و نمایانگر نوعی آشتی با جهان دیگر بودند. خواننده ایرانی با خواندن این گفت‌وگوها تازه درمی‌یافت كه نویسندگان بزرگ از كره‌ای دیگر نیامده‌اند و دارای همان حساسیت‌هایی هستند كه هرانسان حاضر بر زمین ازآنها برخوردار‌است. كسانی كه این كتاب را خوانده‌اند قطعا متوجه شده‌اند، تمركز سلیمانی در قالب ترجمه هرگفت‌وگو علاوه بر وجوه مختلف ادبی، بر محور«انسان» و انسانیت متمركز است و نه چیزی غیر ازآن. این كتاب پیامی چند وجهی دارد كه هم به ناملایمات و نامهربانی آدم‌ها درنوع نگاه به همدیگر درجهان مدرن نظر دارد و هم از نقش قالبی مهم به نام ادبیات، برای رفع هرگونه سوءتفاهم می‌گوید.

انتخاب و ترجمه كتاب‌هایی چون تاملی دیگر درباب داستان، رمان چیست، بیست و هشت اشتباه نویسندگان و… بازهم حكایت از ایجاد راه و رسمی تازه در ادبیات كشور دارد كه یك مترجم با سطح شناخت از جامعه تشنه كتاب عرضه كرده است.

توجه سلیمانی به گرایش طنز در ادبیات هم موضوعی مفصل است كه می‌توان از جنبه‌های مختلف مورد مطالعه قرار داد. موضوعی كه درست مانند داستان و داستان‌نویسی نیاز به آفرینش‌های سازنده درقالب ترجمه بهترین‌ها دارد. سلیمانی در این حوزه هم حركت‌هایی درخور توجه ازخود نشان داده كه بخشی دیگر از شخصیت فرهنگسازش را به نمایش می‌گذارد. انتشار ده‌ها كتاب پیرامون چگونگی نوشتن یك طنز ناب و همچنین ریشه‌شناسی این‌گونه ادبی پرطرفدار درسطح جهان. سلیمانی با همان دقت مثال‌زدنی همیشگی و با ورود به قلمرو طنز‌پردازانی بزرگ چون مل بروكس، وودی آلن، استیو مارتین، دیوید بوچیز، آرت بوفوالد، ملوین هلیتوز، دیوید ایوانز نوعی دیگر از نگاه تخصصی به طنز را پیشنهاد می‌كند. پیشنهادی كه در پی پیوندی دوسویه و ایجاد پلی فرهنگی میان طنز ما و دیگران است. این كتاب در بخش‌های متنوع، بخشی خواندنی درقالب گفت‌وگو با طنزپردازان نامی كشور هم دارد كه خود سلیمانی انجام داده، فعالان مطرح حوزه طنز مانند عمران صلاحی، كیومرث صابری، منوچهر احترامی و ابوالفضل زرویی‌نصرآباد در این كتاب، میل به جهانی شدن طنزمان را مورد توجه قرار داده‌اند و لزوم هرچه‌ بیشتر شناخت طنز دیگر كشورها را نیز به عنوان پیشنهاد مطرح كرده‌اند.

محسن سلیمانی اكنون درمیان ما نیست اما یادگارهایی به نام كتاب‌های ارزنده از خود به‌جا گذاشته كه هركدام حرف‌هایی بدیع برای گفتن دارند. كتاب‌هایی كه بی‌شك خواهند ماند و نام پدیدآورنده‌شان را جاودانه خواهند كرد.

Print Friendly, PDF & Email
Share.

نظرتان را بنویسید

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: