جهان کتاب؛ ایرانشناسی در شوروی و نقد ویراستارانه

0

جهان‌كتاب
شمارة 325ـ326، خرداد‌ و تیر 1395

آغازگر این شماره، نامة دیگری از پراگ است به قلم پرویز دوائی با نام «چشم‌های مادر …». رسیدن بستة‌ تنقلاتِ پیشکشیِ دوستی از تهران، خیال نویسنده را پرواز می‌دهد به سال‌های دور کودکی و یاد ایام گذشته: «آن تنقل‌های مثل نخودچی و گندم‌شاهدانه و توت‌خشکه و آلبالوخشکه و آلو برغانی (در تفاوت با آلو بخارا) و نُقل معطر بادامی و آجیلِ تَر و آجیلِ خشک و قطّاب و گز مغزپسته و سوهان‌عسلی و ده‌ها مواد دیگر، این‌ها برای تک‌تک ماها، به‌خصوص افرادی باستانی نظیر این بنده، پشت هر کدام حکایت‌ها هست و به هر کدام رشته‌هایی وصل است که به آن‌ها یک بُعد خاکی و نژادی، رنگی اسطوره‌ای و روانی می‌بخشد، همپای راه زندگی آدم و بگیر و بیا جلو تا خود امروز، خصوصیاتی که آدمیزاده به هر کجای جهان هم که پرت افتاده و هر مدتی هم که دور از وطن بوده باشد، به قول معروف نمی‌تواند زیرش بزند…»

«ظلمت در نیمروزی متفاوت» نوشتة مایکل اسکامل با ترجمة گلی امامی، شرحی مفصل و ناشنیده است از یافته شدن نسخة اصلی ظلمت در نیمروز، رمان معروف آرتور کوستلر. در این مقاله به برخی از تفاوت‌های مهم و چشمگیر متن آلمانی با برگردان انگلیسی کتاب اشاره می‌شود؛ ترجمه‌ای که مبنای کار مترجمان در ده‌ها زبان‌ دیگر (از جمله فارسی) است. در پایان می‌خوانیم: «برای خوانندگان مانند آن است که نقاشی رنگ و روغنی را برای نخستین بار می‌بینند که جلای کهنه و رنگ و رو رفتة روی آن پاک شده است. شکل­های نقاشی تناسب اصلی خود را می­یابند، جزئیات بهتر دیده می­شوند، حرکات قلم‌­مو قابل تشخیص ­تر و تحسین ­برانگیزتر می­شوند، و درک ما از رمان در مقام ادبیات، مستقل از زمان و موضوع، به‌مراتب برجسته ­تر می­شود.»

«بود و نمود سخن» به قلم مهران افشاری، نقدی است بر کتابی به همین نام از احمد کریمی‌حکاک. به نظر مهران افشاری، دکتر کریمی حکاک نثر فارسی روشنی ندارد و به دلیل دوری از ایران با جریان های دانشگاهی معاصر آشنایی کافی ندارد.

«عنکبوتی اسیر در تار خویش» نقدی است از حمید نامجو بر کتاب عنکبوت اثر هانری تروایا با ترجمة پرویز شهدی.

معصومه علی‌اکبری کتاب دنیای بسته (جامعه‌شناسی و روان‌شناسی زندان از درون) نوشتة عماد‌الدین باقی را بررسی کرده است. او در جایی از مقاله می‌نویسد: «آن‌چه برای نگارنده در این کتاب به‌خصوص بر اساس ایدة بنیادین‌اش یعنی “زندانوارگی” روشنایی‌بخش بود، شباهت میان دو دنیای درون و بیرون زندان و امکان تعمیم روابط زندانواره، یعنی مناسبات دنیای بسته به روابط روزمرة افراد است که زمینه‌ساز بسیاری از بزه‌های امروز و هنجارشکنی‌های مختلف در سطح اجتماع است. هنجارشکنی‌هایی که بیشتر شبیه تجاوز به حریم خصوصی دیگران و یا متلاشی کردن حریم عمومی است.»

«رفت و برگشت ترکیه» از کاوه بیات به بررسی کتاب سقوط امپراتوري و تولد جمهوري اثر هاني‌ شكرو اوغلو با ترجمة رضا جوادي اختصاص دارد. کتاب نگاهي دارد به تاریخ تركيه و نقش آتاتورک در آن و بويژه شامل بازنگري اساسی در روايت حاكم از چگونگي فروپاشي امپراتوري عثماني و شكل‌گيري جمهوري تركيه است.

در ادامه فرخ امیرفریار در «خرّم‌آبادشناخت» به بررسی دو کتاب اخیر سیّد فرید قاسمی می‌پردازد، پژوهشگری که  از چند دهه پیش به پژوهش در تاريخ مطبوعات و كتاب و نيز زادگاهش خُرّم‌آباد اشتغال دارد: سرگذشت خُرّم‌آباد (اقليم، پيشينه، آثار، سياست، اجتماع، اقتصاد، فرهنگ‌ و ‌هنر، آداب، مذهب، آموزش، ورزش)؛ و دانشنامك خُرّم‌آباد. «سرگذشت خُرّم‌آباد و دانشنامك خُرّم‌آباد كتاب‌هاي مرجعي دربارة اين شهر كهن و مهم ايران است كه تقريباً از ذكر هيچ نكته‌اي دربارة آن از آغاز تا امروز فروگذار نشده است. يعني از تاريخ كهن شهر و دوران‌هاي مختلف گرفته تا معماري، غذاها و خدمات شهري، آداب و رسوم و ورزش و … با دقت خاص مؤلف که از ثبت جزئي‌ترین نكات هم نمی‌گذرد.»

«پایمردی در میدان» از مجید رُهبانی به بررسی کتاب هفتاد سال پایداری‌: خاطرات حسین شاه‌حسینی‌ (جلد اول: 1320-1360) اختصاص دارد که به‌کوشش امیر (بهروز) طیرانی منتشر شده است. حسین شاه‌حسینی (متولد 1306 در محلة سرچشمة تهران) از فعالان سرشناس نهضت ملّی ایران است که ده‌ها سال حضور در میدان‌های اجتماعی و سیاسی، انبوهی از خاطرات و دانسته‌های تاریخی او را در این کتاب رقم زده است. او در این خاطرات از زندگی خود و قشر‌هایی از مردم (به‌ویژه اصناف و بازاریان) در سال‌های پُرتکاپوی جنبش‌های اجتماعی و سیاسی معاصر ایران سخن گفته است.

در ادامه، این کتاب‌ها نیز معرفی و بررسی شده‌اند:

عکس یادگاری با فرعون: یادداشت‌ها و برداشت‌های سفر عباس نادری؛

کتابچة فروتن آشپزی/ مینو امیرقاسمی (استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تبریز)؛

باد خزان: دربارة غلامحسین درویش و چرخ بی‌آیین: دربارة ابوالقاسم عارف قزوینی/ هر دو تألیف فرهود صفرزاده.

نادر انتخابی در مقالة مفصل «میراث شرق‌شناسان شوروی» که بخش نخست آن در این شماره آمده است، کتاب میراث مطالعات شرقی شوروی (زیر نظر میکائل کمپر، استاد مطالعات اروپای شرقی در دانشگاه آمستردام و استفن کنرمان، استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه بُن) را نقد و بررسی کرده است. مقاله از توجه به مطالعات شرقی در روسیة تزاری و چگونگی شکل‌گیری حوزه‌های خاورشناسی در آن امپراتوری آغاز می‌شود و با شرح دگرگونی‌های این مطالعات در دورة شوروی ادامه می‌یابد. کانون‌های تمرکز پژوهشگران روس در حوزة تمدن ایرانی و زبان فارسی و همچنین تنگناهای پژوهشی در نظام استبدادیِ برخاسته از انقلاب بلشویکی جایگاهی ویژه دارد.

یکی از مقالات جالب این شماره نقد ویراستارانه است. هومن عباسپور در مقاله‌ای آموزشی با عنوان «نگاه ویراستار»، به نقد ویرایشی کتاب فرهنگ توصیفی نحو پرداخته است که در نوع خود تازگی دارد. آقای عباسپور قول داده است این نوع نقدها را ادامه دهد. بی توجهی به ویرایش به طور کلی یا بی توجهی به ویرایش متناسب با ارزش و محتوای کتاب یکی از مشکلات شایع در صنعت نشر ایران است و باعث می شود هزینه های بسیاری که برای کتاب می شود با صرفه جویی ناشر در امر ویرایش به نتیجه مطلوب نرسد و از کیفیت شایسته بی بهره بماند.

بخش هفتم از سلسله ‌مقالاتِ «نام‌های آثار ادبی از کجا آمده‌اند؟» (نوشتة گری ‌دِکستِر با ترجمة پرتو شریعتمداری) به دو اثر اختصاص دارد: جمهوری افلاطون و رمانی از آگاتا کریستی به نامِ و بعد دیگر کسی نماند.

زری نعیمی در صفحات «هزار و یک داستان» بر این کتاب‌ها نقد نوشته است:

  • آن‌ها که به خانة من آمدند/ شمس لنگرودی؛
  • بی‌مرزِ بی‌مرز/ محمدرحیم اخوّت و سحر مهندسی‌نمین؛
  • سپیدتر از استخوان/ حسین سناپور؛
  • خانه‌ای از آنِ دیگری/ محبوبه موسوی؛
  • دست‌نوشته‌ها/ فرهاد کشوری؛
  •  کوپة اختصاصی/ یوریک کریم ‌مسیحی؛
  • والس یک نفره/ ماه‌منیر کهباسی؛
  • یلدا دارد می‌میرد/ رزیتا بهزادی.

در ادامه معرفی کوتاه چند اثر آمده است، از جمله سه کتاب به قلم محمدعلی سلطانی:

  • كردهاي ايزدي، مهرپرستان ايرانی؛
  •  حماسة ملّی ایران در اعتقاد یارسان؛
  • كردها، پرچمداران ادب فارسي در ايران و ميانرودان

و نیز کتاب‌هایی چون:

  • اسناد، بيانيه‌ها و صورت‌جلسات جبهة ملّي دوم/ به‌کوشش علی شجاع و امیر (بهروز) طیرانی؛
  • آئین دانشجویان (نخستین نشریة دانشجویی دانشگاه تهران، 1323-1324)/ به‌کوشش و با پیشگفتار محمد توکلی ترقی؛
  • نامه‌هاي همايون صنعتي‌زاده به خواهرش/ به کوشش گلی امامی؛
  • منصور اوجي (تاريخ شفاهي ادبيات معاصر ايران)/ عبدالرحمن مجاهدنقي؛
  •  گفتگوهایی با اوژن یونسکو، ساموئل بکت، ژان ـ لویی بارو دربارة آثارشان/ احمد کامیابی‌مَسْک؛
  • از مهر و دلبستگي (داستان‌هاي كوتاه روسي)/ ترجمة صوفيا محمودي؛
  • آشیانة اشراف/ ایوان تورگنیف، ترجمة آبتین گلکار؛
  • ماركس چه مي‌گويد؟/ ارنست فيشر و فرانتس مارك، ترجمة فيروز جاويد؛
  • انشتین از فلش‌کارت استفاده نمی‌کرد/ کتی هیرش پازک، روبرتا گولینکف و دیان ایر، ترجمة شاپور پشابادی.

 پایان بخش این شماره، پس از «تازه‌های بازار کتاب» از فرّخ امیرفریار، نوشته‌هایی در گرامیداشت پرویز کلانتری به قلم ایرج پارسی‌نژاد و محمدحسین عزیزی است. ایرج پارسی نژاد نوشته است: در همه عمرم آدمیزادی چنان پاک، چنان زلال، چنان درست و چنان راست ندیدم. به کودکی می مانست که گویی دروغ را اصلا باور ندارد.

Print Friendly, PDF & Email
Share.

نظرتان را بنویسید

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: